HISTORIA I DZIAŁALNOŚĆ Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków SA (PPKZ SA) są prawnym następcą i kontynuatorem dorobku i działalności Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Ogromna skala strat i zniszczeń na ziemiach Polski, spowodowanych II wojną światową, wymagała skutecznych działań i profesjonalizmu w dziele odbudowy i konserwacji zabytków kultury narodowej. Na wniosek profesora Jana Zachwatowicza, ówczesnego generalnego konserwatora zabytków, 25 sierpnia 1950 roku Minister Kultury i Sztuki powołał Przedsiębiorstwo Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Podstawowy cel istnienia przedsiębiorstwa określono w następujący sposób: "... wykonywanie badań i opracowań naukowych, ekspertyz, opracowanie i wdrażanie do praktyki nowych metod konserwatorskich i postępu naukowo-technicznego, opracowywanie dokumentacji i realizacja prac konserwatorskich we wszystkich dziedzinach ochrony dóbr kultury w kraju i za granicą (architektura, rzeźba, malarstwo, grafika i sztuka zdobnicza)"1. Zakres prac został rozszerzony o wykonywanie dokumentacji historyczno-konserwatorskiej (od 1952 r.), realizację prac konserwatorsko-budowlanych (od 1955 r.) oraz archeologiczno-konserwatorskich (od 1967 r.). Powstanie i działalność PP PKZ umożliwiło całościowe podejście do odbudowy i restauracji polskich zabytków, zniszczonych w czasie II wojny światowej oraz wyszkolenie kadry wysoko kwalifikowanych konserwatorów. Oprócz robót konserwatorskich, restauratorskich, częściowej rekonstrukcji zabytków architektury oraz ruchomych dzieł sztuki i rzemiosła artystycznego, PP PKZ wykonało pełne rekonstrukcje i adaptacje zespołów dawnej architektury i urbanistyki, w których zagadnienia ochrony i restauracji dominowały nad zagadnieniami technicznymi. Konieczność podjęcia realizacji dużych prac spowodowała w latach 60-ych powstanie wielu nowych, specjalistycznych pracowni konserwatorskich, zaś zapotrzebowanie na badania laboratoryjne wyprzedzające prace wykonawcze zaowocowało rozbudową zaplecza badawczego firmy. W 1970 r. powołano Laboratorium Naukowo-Badawcze, obecnie funkcjonujące w Toruniu. Koncepcja przedsiębiorstwa podejmującego wielokierunkowe zadania konserwatorskie była przełomem w tej dziedzinie i wyzwaniem na skalę światową. Twórcą koncepcji strategicznego rozwoju przedsiębiorstwa interdyscyplinarnego był prof. dr hab. Tadeusz Polak, naczelny dyrektor firmy w latach 70. i 80. W miarę rozwoju firma uzyskała wszechstronną sprawność we wszystkich dziedzinach konserwacji, restauracji i działań o charakterze profilaktycznym. W wielobranżowej strukturze zgromadzono najlepszych fachowców (52 specjalizacje konserwatorskie), nieodzownych w badaniach, programowaniu i projektowaniu prac oraz ich pełnej realizacji. Dzięki utworzeniu 20 oddziałów terenowych w największych miastach Polski firma objęła swym działaniem obszar całej Polski. Stan zatrudnienia z ok. 2.000 osób w 1960 r. powiększono do ponad 9.500 w latach 80., z czego 1/4 stanowili dyplomowani konserwatorzy dzieł sztuki, architekci, historycy sztuki, archeolodzy, etnografowie, inżynierowie wielu specjalności budownictwa i inni. Szacuje się, iż w ciągu ponad 50 lat działalności w firmie zatrudnionych było ok. 90 tys. pracowników. O wyjątkowości PP PKZ na tle innych firm i instytucji konserwatorskich w Europie i na świecie, poza skupieniem 52 specjalizacji konserwatorskich, zadecydowała interdyscyplinarność trybu działania. Obejmował on badania naukowe, działania konserwatorsko-artystyczne, wdrażanie nowych technologii, prowadzenie licznych eksperymentów. Poza pracami wykonawczymi, duże znaczenie przywiązywano do badań naukowych, prac wdrożeniowych, szkolenia zawodowego i wymiany informacji konserwatorskiej. Z uwagi na konieczność utrzymania wysokiej jakości prac, PP PKZ rozwinęły system stałego podnoszenia kwalifikacji - od murarzy, cieśli czy tynkarzy, przez konserwatorów dzieł sztuki, archeologów, fotografów, itp. Były to kursy przywarsztatowe, mistrzowskie, seminaria, konferencje naukowe, staże w kraju i na świecie, studia zaoczne oraz podyplomowe, utworzone z inicjatywy PP PKZ przy trzech wyższych uczelniach. Zatrzymano proces zanikania takich zawodów jak sztukatorzy, snycerze, pozłotnicy. Osobny rozdział stanowiła ścisła i wieloletnia współpraca z instytutami naukowymi i wyższymi uczelniami, których pracownicy działali jako opiniodawcy i recenzenci najważniejszych krajowych i zagranicznych prac. Silne i stałe więzi połączyły firmę z najważniejszymi zagranicznymi ośrodkami konserwatorskimi, m.in. z Międzynarodowym Centrum Badań nad Konserwacją i Restauracją Dóbr Kultury (ICCROM) z siedzibą w Rzymie, Międzynarodową Radą Ochrony Zabytków i Miejsc Zabytkowych (ICOMOS) z siedzibą w Paryżu oraz z Instytutem Konserwatorskim Getty’ego (GCI) z siedzibą w Los Angeles. W Wydawnictwie PP PKZ, integralnej części przedsiębiorstwa, ukazało się ponad 800 pozycji dokumentujących wykonane prace. Dorobek konserwatorski firmy jest ogromny -  kilkadziesiąt tysięcy uratowanych zabytków architektury i budownictwa, ruchomych dzieł sztuki, tysiące tomów zarchiwizowanej dokumentacji badawczej i technicznej. PP PKZ wykonało najważniejsze prace konserwatorskie w powojennej Polsce, na czele z restytucją Zamku Królewskiego w Warszawie (1971-1984) i konserwacją największego w Europie obrazu na płótnie - Panoramy Racławickiej (1980-1984). Firma uczestniczyła w odbudowie i restauracji centrów historycznych m.in. Gdańska, Krakowa, Torunia oraz Zamościa (1975-1980). Wieloletnie i bogate doświadczenie zdobyte przy konserwacji zniszczonych pożogą wojenną zabytków w kraju, wypróbowana kadra konserwatorów oraz zaplecze naukowo-badawcze pozwoliły na prezentowanie możliwości przedsiębiorstwa poza granicami Polski. Od końca lat 60. pracownicy PKZ-ów realizują zadania od Hawany i Nowego Jorku po Wietnam i Kambodżę, od Sztokholmu i Londynu po Kair. Po zakończeniu prac w Poczdamie (Niemcy), Algierze (Algieria) i w My Son (Wietnam) tamtejsze zabytki wpisano na Listę Dziedzictwa Światowego UNESCO. Konserwatorzy PP PKZ promowali polską myśl techniczną w ponad 30 krajach (m.in. Algieria, Egipt, Francja, Kuba, Mongolia, Niemcy, Rosja, Wietnam, Włochy). PP PKZ znane są ze swych prac przy restauracji zabytków Federacji Rosyjskiej: w Moskwie, St. Petersburgu, Carskim Siole, Peterhofie. W St. Petersburgu nasza firma prowadziła prace w Soborze Św. Samsona, kościele Św. Katarzyny, Cerkwi Zwiastowania, willi Sałtykowa i innych. W zespole pałacowo-parkowym w Carskim Siole wykonano prace konserwatorskie w Galerii Camerona, Wiszącym Ogrodzie, Moście Krzyżowym, Wielkim i Małym Kaprysie, Kaplicy, Arsenale, Baszcie-Ruinie. W zespole pałacowo-parkowym Peterhof wykonano kompleksową konserwację wystroju architektonicznego Wielkiej Kaskady. Przeprowadzono również prace konserwatorskie w zespole pałacowym Carycyno: w Wielkim Pałacu, Chlebnym Domu, Domu Opery, przy Wielkim i Małym Moście. W chwili obecnej PPKZ S.A. jest nadal największym polskim przedsiębiorstwem konserwatorskim. Firma zatrudnia blisko 200 pracowników skupionych w Centrali w Warszawie, trzech oddziałach i dwóch delegaturach w Polsce oraz w jednym oddziale zagranicznym. Podstawową działalność stanowią prace konserwatorsko-budowlane. W strukturze firmy znajdują się m.in. Laboratorium Naukowo-Badawcze, Pracownia Konserwacji Budownictwa, Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki w skład, której wchodzą: Pracownia Konserwacji Tkanin, Pracownia Konserwacji Papieru i Skóry, Pracownia Konserwacji Malarstwa i Rzeźby. Realizację kompleksowych prac wspomagają specjalistyczne stolarnie, kuźnie, pracownie kamieniarskie, odlewnie metali kolorowych, zespoły sztukatorskie, itp. Od początku 2002 r. firma rozszerza działalność konserwatorską na rynku polskim, podejmując prestiżowe realizacje m.in. elewacji Zamku Królewskiego w Warszawie oraz kompleksowe prace konserwatorskie Kamienicy Kościelskich i Pałacu Czapskich w Warszawie. Również w 2002 r. zrealizowano plany powrotu na rynek rosyjski. Pomyślne negocjacje z inwestorami zostały uwieńczone otwarciem w grudniu 2002 r. Oddziału Polskich Pracowni Konserwacji Zabytków SA w St. Petersburgu. 25 lutego 2003 r. firma otrzymała licencję Ministerstwa Kultury Federacji Rosyjskiej na wykonywanie prac konserwatorskich. Jest ona ważna do lutego 2008 r. W dniu 24 marca 2003 r. zostały rozpoczęte prace restauratorskie w zespole pałacowo-parkowym Peterhof. Negocjowane są również kontrakty w innych krajach, m.in. w Egipcie i we Francji, prowadzone są rozmowy związane z kontynuacją obecności na rynku azjatyckim (Kambodża, Wietnam) i na Kubie. Interdyscyplinarny charakter procesu konserwatorskiego został w trakcie kilkudziesięciu lat praktycznej działalności Polskich Pracowni Konserwacji Zabytków SA doprowadzony nie tylko do wysokiej jakości i wydajności, lecz został ujęty w ściśle sprecyzowanych zasadach i instrukcjach postępowania określanych mianem know how. Poziom realizacji potwierdzają zdobyte nagrody, m.in. nagroda Europa Nostra oraz Złoty Medal na Międzynarodowych Targach denkmal 96 w Lipsku. W 2002 roku Polskie Pracownie Konserwacji Zabytków SA zostały uhonorowane nagrodą specjalną Kapituły VI edycji Ogólnopolskiego Konkursu "Modernizacja Roku" za "Pół wieku starań o przywrócenie polskim zabytkom dawnej świetności". Objęty ochroną prawną znak PPKZ SA i nazwa firmy stanowią od ponad 50 lat rękojmię rzetelnej, fachowej i w terminie oddanej pracy w kraju i za granicą. Ponad pół wieku naszej działalności to nie tylko wypracowanie PKZ-owskiego know how, cenionego w świecie, ale i kontynuowana umiejętność rozwiązywania zagadnień organizacyjnych, wspierających profesjonalną pracę konserwatora zabytków.